Bệnh não gan là biến chứng do tăng áp tĩnh mạch cửa gây nên, thường xảy ra ở người cao tuổi do không điều trị kịp thời.

Theo các chuyên gia thống kê, tính đến thời điểm hiện tại, khoảng tám triệu người trên thế giới mắc bệnh gan mãn tính, với 1/8 trong số đó bị xơ gan. Hiện nay có rất nhiều yếu tố góp phần làm tăng tỷ lệ mắc bệnh gan.

Trong những năm gần đây, các tin tức từ báo đài đã chỉ ra điểm nổi bật về bệnh viêm gan C hoành hành ở trẻ em. Bạn có thể không biết, nhưng người cao tuổi cũng đặc biệt dễ mắc bệnh gan tương tự như trẻ nhỏ. Các bệnh viện đang dần triển khai chương trình chăm sóc đặc biệt đối với người lớn tuổi bị bệnh gan với những chuyên viên y tế lành nghề.

Nguyên nhân gây bệnh gan

Hai nguyên nhân cơ bản, đồng thời phổ biến nhất của bệnh xơ gan là viêm gan C và bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).

Viêm gan C

Hiện bệnh viêm gan C vô cùng phổ biến và là ưu tiên hàng đầu cho việc điều trị bằng phương pháp ghép gan. Ngoài ra, viêm gan C còn là nguyên nhân chính của ung thư gan nguyên phát.

Một khuyến nghị gần đây của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh triển khai chương trình xét nghiệm chức năng gan kỹ lưỡng ở những người sinh vào thập niên 1940–1960 sẽ giúp gia tăng tỷ lệ chẩn đoán thành công các bệnh về gan ở thế hệ trẻ nhỏ sau này. Các phương pháp điều trị viêm gan C ngày càng khả thi sẽ cho phép nhiều người bệnh điều trị thành công trong vòng 5–10 năm nếu họ được chẩn đoán.

Gan nhiễm mỡ không do rượu

Theo các nhà nghiên cứu ước tính, bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu ảnh hưởng đến 20% dân số thế giới. 5% trong số đó xảy ra biến chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như viêm gan nhiễm mỡ. Viêm gan nhiễm mỡ là một vấn đề sức khỏe mới đây của người cao tuổi, chủ yếu là do béo phì và kháng insulin.

Chẩn đoán biến chứng của bệnh gao ở người cao tuổi rất quan trọng. Càng sớm thực hiện chẩn đoán, tỷ lệ điều trị thành công càng cao. Từ đó, chất lượng cuộc sống của họ sẽ được cải thiện đáng kể, đồng thời nguy cơ cao về khả năng nhập viện, nhiễm trùng cũng như rủi ro trong quá trình điều trị cũng sẽ giảm rõ rệt.

Biến chứng của bệnh gan ảnh hưởng đến cơ thể và tinh thần

Biến chứng của bệnh gan có thể do sự hiện diện của các mô sẹo ở gan (xơ gan) gây ra. Các biến chứng thông thường bao gồm giãn tĩnh mạch thực quản, cổ trướng và kể cả vàng da.

Tăng áp tĩnh mạch cửa

Tăng áp tĩnh mạch cửa xảy ra khi tình trạng máu khó lưu thông đến gan. Sự hiện diện của collagen, mô sợi trong và xung quanh các tế bào gan hoặc chính tế bào gan dẫn đến sự thay đổi cấu ​​trúc, gây cản trở lưu lượng máu cũng như chức năng gan hoạt động ổn định.

Điều này khiến cho lượng máu lưu thông khó khăn, dẫn đến tình trạng các mạch máu dẫn vào gan như tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch mạc treo tràng trên, tĩnh mạch lách, tĩnh mạch thực quản và tĩnh mạch dạ dày vỡ ra do chịu sự tác động quá lớn từ áp lực máu trong một thời gian dài. Hệ quả của nó bao gồm xuất huyết đường ruột hoặc chảy máu trực tràng. Những người không may rơi vào tình huống này cần phải nhập viện cấp cứu ngay lập tức, sau đó tiếp nhận công tác chăm sóc đặc biệt.

Cao huyết áp liên quan đến tăng áp tĩnh mạch cửa cũng là tiền đề cho tình trạng rò rỉ huyết thanh vào khoang bụng cũng như cổ trướng. Một khi xảy ra, nó sẽ gây chướng bụng, dẫn đến hệ hô hấp bị tổn thương, nhiễm trùng và thậm chí là suy thận. Tình trạng này có thể điều trị bằng cách sử dụng thuốc lợi tiểu, đồng thời hạn chế hấp thụ natri (muối).

Bệnh não gan

Bệnh não gan cũng là một trong nhiều biến chứng do tăng áp tĩnh mạch cửa gây ra, bởi vì lượng máu vận chuyển đến gan bị cản trở, máu sẽ chảy xung quanh gan. Từ đó, máu từ ruột chứa amoniac cùng các sản phẩm phụ khác của quá trình chuyển hóa vi sinh không được lọc bởi gan mà lưu thông trực tiếp vào hệ tuần hoàn.

Nếu những hợp chất này tiếp xúc với não, chúng có khả năng can thiệp vào việc truyền tín hiệu (phát lệnh) cũng như thu thập thông tin của não bộ. Hệ quả là nhận thức cũng như trí nhớ người bệnh bị tổn thương nặng nề. Họ có nguy cơ bị mất trí nhớ, suy nghĩ kém và gần như mất khả năng vận động.

Chẩn đoán và điều trị bệnh não gan ở người cao tuổi

Ở người cao tuổi, việc chẩn đoán bệnh não gan có thể khó khăn bởi các triệu chứng có thể bị nhầm lẫn với những bệnh lý khác. Điều quan trọng nhất là chẩn đoán chính xác bệnh gan. Hội chứng não hữu cơ có thể bị nhầm lẫn với bệnh não gan vì nó phổ biến ở người lớn tuổi và cũng có những triệu chứng suy giảm nhận thức hay trí nhớ tương tự nhau.

Chẩn đoán bệnh não gan

Một tình trạng khác có thể bị nhầm lẫn với bệnh não là mê sảng do tác dụng phụ của thuốc hoặc do sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc dẫn đến tình trạng hoạt chất trong thuốc tương tác lẫn nhau. Ngoài ra, nồng độ amoniac tăng cao xảy ra với urê trong máu do suy thận cũng có thể biểu hiện giống như bệnh não gan. Trong trường hợp hiếm gặp khác, một khiếm khuyết xảy ra trong chu trình chuyển hóa urê sẽ dẫn đến tăng ammonia và điều này đôi khi có thể xuất hiện với những thay đổi về nhận thức ở người bệnh.

Bệnh não gan được điều trị bằng cách hạ nồng độ ammoniac xuống mức quy định. Các chuyên gia tiến hành quá trình này thông qua việc sử dụng lactulose bằng đường uống hoặc trực tràng hoặc bằng cách sử dụng một loại kháng sinh phổ rộng không hấp thụ được gọi là rifaximin (Xachusan), cả hai đều là liệu pháp được FDA phê chuẩn và chứng minh an toàn cho người sử dụng. Rifaximin phổ biến hơn do không gây ra tác dụng phụ là tiêu chảy liên quan đến lactulose – hiện tượng này có nguy cơ gây mất nước ở người già yếu.

Kết luận

Số người gặp phải biến chứng của bệnh gan nói chung và bệnh não gan nói riêng đang ngày một gia tăng, phần lớn là do tỷ lệ người bị viêm gan C tăng gần 3,3% mỗi năm. Các chuyên gia cho rằng khoảng 1/3 người mắc bệnh viêm gan C đang có dấu hiệu xơ hóa tiến triển, biến chứng có nguy cơ xảy ra trước khi họ tiến hành chẩn đoán và điều trị. Vấn đề này hình thành nên một gánh nặng to lớn cho hệ thống y tế ở Việt Nam nói riêng và trên toàn cầu nói chung, bao gồm cả những điều dưỡng với thâm niên cao và các chương trình chăm sóc lâu dài.

Bạn có thể quan tâm đến chủ đề: